راهبردها و رویکردهاي کاهش آلودگی هوا در بنادر

آلودگی بنادر

آلودگی بنادر: راهبردها و رویکردهاي کاهش آلودگی هوا در مجتمع بندري شهید رجایی بندرعباس- ایران

هدف اصلی در بنادر کانتینری بالا بردن بهره‌وری با افزایش سرعت در خدمت‌دهی و به عبارتی دیگر، کاهش هزینۀ تأخیرات میباشد. از سوی دیگر با افزایش حمل‌ونقل دریایی، مسئله آلودگی حاصل از انتشار گازهای‌ گلخانه‌ای توسط کشتی‌ها یا به طور کلی مقوله “آلودگی بنادر” یکی از دغدغه‌های جدید مدیران بنادر شده است. بنابراین در این مقاله قصد داریم به طور مختصر به ارائه مقوله “آلودگی بنادر” در بندر شهید رجایی بپردازیم.

هدف نهایی از حفاظت محیط زیست(کاهش آلودگی بنادر) دستیابی به توسعه پایدار در قالب برنامه هاي اقتصادي هماهنگ با اصول حفاظت از محیط زیست و ممانعت از تخریب و تهی سازي منابع تجدید شونده و غیر قابل تجدید می‌باشد. از اینرو حل بنیادي مشکلات بحرانی محیط زیست در گرو انطباق دیدگاه‌هاي کلان و زیر بنایی توسعه با قانونمندي هاي حفاظت محیط زیست است. ناگزیر الزامی است سیاستگزاري و برنامه ریزي جهت توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی بر شالوده حفظ محیط زیست و منابع طبیعی و بهره وري خردمندانه از این منابع صورت گیرد.
مجتمع بزرگ بندر شهید رجایی بندرعباس در ۲۳ کیلومتري غرب شهرستان بندرعباس و حدوداً در موقعیت جغرافیایی ۲۷ درجه و ۷ دقیقه عرض شمالی و ۵۶ درجه و ۴ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است. وسعت منطقه در حدود ۲۵ کیلومتر مربع می‌باشد که قابلیت توسعه ۷/۵ کیلومتر مربع براي آن در نظر گرفته شده است.

از نظر موقعیت دریایی در دهانه ورودي خلیج فارس، ابتداي تنگه هرمز و شمال جزیره قشم واقع شده است. منطقه ویژه اقتصادي شهید رجایی داراي ۳۲۵ کیلومتر مربع امکانات بندري و خدماتی است. این منطقه ویژه داراي یک حوضچه اصلی و دو حوضچه فرعی با عمق ۱۵/۸ متر و طول اسکله معادل پنج کیلومتر می باشد، که در ۲۴ اسکله آن کشتی هاي کیپ سایز(CAPE SIZE)، پاناماکس(PANAMAX)، رو – رو(RO-RO)، کانتینري و تانکرهاي نفتکش می توانند تخلیه و بارگیري نمایند. (اداره کل بنادر و کشتیرانی هرمزگان)
این مجتمع بزرگ، به سبب موقعیت ممتاز جغرافیایی، تجهیزات و تسهیلات پیشرفته و بدست آوردن سهم ۵۵ درصد از مبادلات بازرگانی کشور از طریق دریا، مهم ترین بندر ایران است و به دلیل دسترسی به آبهاي آزاد از مسیر خلیج فارس و اتصال به شبکه بین المللی راه آهن، یکی از دروازه هاي مهم اقتصادي در حوزه حمل و نقل دریایی خلیج فارس به شمار می آید. چنین ویژگی‌هایی در کنار جایگیري این بندر در کرانه هاي خلیج فارس که به سبب حساسیت هاي زیست محیطی ذاتی در ردیف یکی از مناطق ویژه دریایی محسوب می شود، نظارت و مدیریت فعالیت هاي این بندر را ناگزیر از ملاحظات زیست محیطی نموده است.

این درحالی است که فعالیت هاي عمرانی و حمل و نقل کالا که در بنادر و بویژه در بندر شهید رجایی صورت می گیرد داراي اثرات زیست محیطی بالفعل و بالقوه بر محیط هاي آبی، خاکی و هوا می باشد، لذا پایش و ثبت مستمر تغییرات پارامترهاي شاخص فیزیکی و شیمیایی و زیستی در فواصل زمانی و مکانی مشخص ضرورت دارد. بطوریکه چنانچه تغییري غیر طبیعی در نوسان یک یا تعدادي از پارامترهاي شاخص ملاحظه شود، می توان با اتخاذ تدابیر مناسب از وقوع صدمات جبران ناپذیر به اجزاء اکو سیستم حساس ساحلی جلوگیري نمود. در اینجا قصد داریم چنین رویکردي را و با هدف دستیابی به اولویت هاي اقدام در جهت مدیریت زیست محیطی بندر شهید رجایی ارائه دهیم.

آلودگی بنادر
موقعیت مجتمع بندری شهید رجایی 

شرایط ارائه خدمات در بندر شهید رجایی:

شرایط بندر شهید رجایی به گونه ایست که کشتی‌ها به محض رسیدن به نزدیکی بندر، در مکانی خارج از حوضچه اسکله، بنام لنگرگاه متوقف می‌شوند، تا از طرف مدیریت بندر برای آنها فرمان پهلوگیری صادر گردد. پس از صدور فرمان پهلوگیری کشتی‌ها توسط یدک کش‌ها بندر در پهلوگاه تعیین شده پهلو داده میشوند و عملیات تخلیه و بارگیری از آن لحظه آغاز می گردد.
با توجه به اینکه زمان رسیدن کشتیها طبق برنامه اعلام شده از سوی شرکت‌های کشتیرانی تعیین شده و در اختیار مدیریت بندر قرار میگیرد، زمان اتمام عملیات نیز توسط بندر پیشبینی شده و به شرکت کشتیرانی مربوطه اعلام میگردد. اختلاف زمانی بین زمان پیشبینی شدۀ اتمام عملیات کشتیها و زمان واقعی آن، تأخیری است که بندر می بایست به ازای آن به شرکت‌های کشتیرانی جریمه پرداخت کند و این موضوع از دغدغه‌های اصلی مدیران بندر میباشد.

دغدغه دیگر مدیران بندر مباحث زیست محیطی و آلودگی بنادر بوده که بیشترین حجم آن متوجه زمان‌هایی است که کشتی‌ها در لنگرگاه بسر میبرند. زیرا در طی این مدت به دلیل سکونت پرسنل در کشتی و عدم دسترسی به منابع برق موجود در بندر، کشتی‌ها از ژنراتورهای خود جهت تولید برق استفاده میکنند، و به جهت اینکه در چند قدمی بندر مستقر هستند باعث بوجود آمدن حجم زیادی از آلودگی به واسطه انتشار گازهای گلخانه ای حاصل از فعالیت ژنراتورهای خود، در محیط بندر و شهرهای بندری میشوند.
شاید در نگاه اول دو دغدغه مطرح شده کاملاً همسو و در یک راستا به نظر برسد، اما از آنجایی که هزینه تأخیر کشتیهای متعلق به بعضی از خطوط کشتیرانی بزرگ و مهمتر از لحاظ استراتژیک برای بندر بسیار بیشتر از سایرین بوده، تلاش مدیران بندر در این خصوص، در راستای کاهش هزینه (جریمه) تأخیر کل بوده و مجموع زمان تأخیرات در لنگرگاه آنچنان مورد توجه قرار نمیگیرد. از طرفی از دیدگاه آلودگی بنادر ، کاهش زمان کل انتظار کشتی‎‌ها در لنگرگاه حائض اهمیت بوده و تفاوتی بین کشتی‌های متعلق به شرکت‌های بزرگ و مهم با سایر کشتی‌ها قایل نیست.

ایجاد تعادل بین این دو هدف و کمینه کردن توأم آن دو، هدف اصلی در راستای کمک به اتخاذ مناسبترین تصمیم توسط مدیران بنادر، خصوصاً مدیران بندر شهید رجایی میباشد.

روش بررسی آلودگی هوا:

در این تحقیق با توجه به حجم عملیات حمل و نقل و تمرکز منابع آلاینده هوا، ۱۰ ایستگاه جهت اندازه گیري غلظت گازهاي محیطی و میزان گرد و غبار در مجتمع در نظر گرفته شد. سپس در زمان اوج آلودگی هوا با استفاده از دستگاه گاز سنج محیطی(مدل LASTEM-LSI) و دستگاه غبارسنج محیطی(Dust-Track، مدل TSI) میزان گازهای O3 ، CO ، NO ،NH3 ،H2S و SO2 و NO2 و همچنین غلظت گرد و غبار اندازه گیری شد.

موقعیت جغرافیایی ایستگاه های نمونه برداری آلودگی بنادر
موقعیت جغرافیایی ایستگاه های نمونه برداری
محل ایستگاه های سنجش آلودگی هوا
محل ایستگاه های سنجش آلودگی هوا

پس از گردآوري داده ها و بدست آوردن داده هاي نهایی تمامی داده هاي خام بدست آمده در مراحل مختلف پروژه پس از آنکه با استفاده از روابط و فرمولهاي مرتبط تصحیح شد، جهت بررسی میزان میانگین، انحراف معیار و تشریح دامنه تغییرات توسط نرم افزارهاي آماري Excel و STATGRAPHICS مورد تجزیه و تحلیل قرار داده شد و نمودارها و جداول مربوط ترسیم شد.

در ضمن جهت بررسی وجود و یا عدم وجود رابطه آماري معنی دار بین پارامترهاي مورد سنجش از آزمون Correlation استفاده شد. همچنین نتایج بدست آمده از اندازه گیري میزان گرد و غبار، گازهاي محیطی آلاینده با استانداردهاي تعیین شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست ایران مقایسه شد .

نتایج:

بررسی انجام شده و اندازه گیری غلظت گازهای O3 ، CO ، NO ،NH3 ،H2S و SO2 و NO2 در ایستگاه های مورد مطالعه نشان داد که حداکثر غلظت گاز O3 در مجتمع در ایستگاه شماره ۹، به میزان  ۰/۵ppm و حداقل آن به میزان ۰/۰۲۳ppm در ایستگاه شماره ۶ است. در خصوص گاز آلاینده CO نتایج سنجش حداکثر میزان را در ایستگاه شماره ۸ به میزان ۷/۱ و حداقل را در ایستگاه شماره ۱۰ به میزان ۰/۶ppm مشخص ساخت.

گاز NO در کلیه ایستگاه ها غلظتی برابر  ۰/۲ppm و گاز NH3 نیز در کلیه ایستگاهها غلظتی برابر با ۰/۷ppm را شامل شدند. حداکثر غلظت گاز H2S در مجتمع در ایستگاه شماره ۹ ، به میزان ۱ppm و حداقل آن صفر در ایستگاه شماره ۴ است. در خصوص گاز آلاینده SO2 نتایج سنجش نشان می دهد که بجز ایستگاه شماره ۴ با غلظتی برابر  ۰/۱ppm ، در سایر ایستگاهها غلظت ۰/۴ppm می باشد.

حداکثر غلظت گاز NO2 در مجتمع در ایستگاه شماره ۱ ، به میزان ۰/۲ppm و حداقل آن صفر و در ایستگاه های ۸،۶،۴،۲ و ۹ می باشد. همچنین بررسی انجام شده نشان می دهد که بیشترین غلظت آلاینده در محوطه بندر مربوط به گاز CO با میانگین ۵/۶ppm و کمترین آلایندگی مربوط به گاز NO2 با میانگین ۰/۰۶ppm می باشد.

مقایسه غلظت گازهای آلاینده(ppm) در محوطه بندر
آلودگی بنادر
غلظت گازهای آلاینده محیطی(ppm)
آلودگی بنادر
مقایسه غلظت گاز ازن(ppm) در ایستگاهها با استاندارد EPA در یک ساعت
آلودگی بنادر
مقایسه غلظت گازمنوکسید کربن(ppm) در ایستگاهها با استاندارد EPA در یک ساعت
آلودگی بنادر
مقایسه غلظت گازدی اکسید گوگرد(ppm) در ایستگاهها با استاندارد EPA در یک ساعت

براساس تجزیه و تحلیل و بررسی انجام شده بر روي نتایج بدست آمده از این تحقیق در خصوص گازهاي آلاینده هوا و تاثیر آن‌ها روی آلودگی بنادر ، یافته هاي حاصل به شرح ذیل جمع بندي می‌گردد:

  1. در خصوص گاز آلاینده ازن، ایستگاههاي ۷ و ۹ بعلت قرار داشتن در محل دروازه ورود خروج بندر و در نتیجه تراکم بالاي رفت آمد، و سایر ایستگاههاي ذکر شده نیز بدلیل قرارداشتن در گذرگاه‌هاي عبور و مرور آلودگی بالایی نسبت به این گاز را از خود نشان دادند.
  2. در خصوص گاز آلاینده منوکسیدکربن کلیه ایستگاهها تقریباً مقادیر یکسانی را نشان داده و در تمام آنها میزان منوکسید کربن از حد استاندارد تجاوز نکرده است. اما با توجه به وسعت محدوده مورد مطالعه و مدت زمان بررسی این مقدار نیز میتواند نشانه هاي آلودگی را در محیط ایجاد نماید.
  3. در خصوص گاز دي اکسید گوگرد نیز علی رغم اینکه میزان این گاز در ایستگاههاي مورد بررسی به حد استاندارد نرسیده است اما اختلاف اندکی نسبت به میزان استاندارد در کلیه ایستگاهها این آلودگی در حد نسبتاً بالایی دیده می‌شود. از منابع عمده ورود این گاز به بندر رجایی پساب برگشتی پالایشگاه است که در مجاورت این بندر به دریا تخلیه شده و حاوي درصد بالایی از گاز مذکور می باشد و همچنین خروجی دودکشهاي نیروگاه بندرعباس است.
  4. آزمون درجه همبستگی میان گازهاي مختلف اندازه گیري شده نشان داد که با سطح اطمینان %۹۵ (SO2-H2S) دارای همبستگی آماری معنی دار می‌باشند. از آنجائیکه هر دو ترکیب از مشتقات گوگرد هستند، نتیجه بدست آمده دور از انتظار نیست.
  5. بطور عمده از منابع عمده انتشار گاز در محیط بندر شهید رجایی خودروهاي سنگین، لیفتراکها و جرثقیلهاي دیزلی، خروجی دودکشهاي نیروگاه، صنایع بزرگ موجود در مجاورت مجتمع نظیر پالایشگاه، خروجی دودکشهاي کشتی ها بویژه نفتکشهاي پهلو گرفته در بندرگاه می باشد.

ضمن تشکر از همراهی شما عزیزان، پیشنهادات و نظرات کارشناسانه برای بهبود شرایط آلودگی بنادر در ایران و اتخاذ سیاست‌های مناسب‌تر را خوشحال می‌شویم با ما در میان بگذارید.

 

برای پیوستن به کانال آپارات ما اینجا کلیک نمایید.

 

مطالب مرتبط با آلودگی بنادر:

اثرات توسعه بنادر بر روی محیط زیست (آلودگی)

آشنایی با انواع اسکله های رو-رو /the design of ship to shore ro-ro terminals

معرفی انواع مختلف بنادر/Different Types of Ports For Ships

کارشناس ارشد مهندسی صنایع

جوابی بنویسید:

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی منتشر نخواهد شد.

اسلایدر سایدبار

درباره ما

درباره ما

با توجه به اهمیت رو به رشد مسائلی چون فناوری نوین و مهندسی همچنین تجاری سازی ایده ها در عصر امروز elmono قصد دارد با ایجاد فضایی منحصر به فرد و هوشمندانه و ارائه الگوها و سیستم های نوین به شما قدرت کنترل و ارزش آفرینی انچه را که می دانید اعطا کند در این راستا ما برآنیم با ارائه راه حل های جدید و به اشتراک گذاری اطلاعات علمی پاسخگوی نیازمندی های شما در حوزه های علمی و کسب ثروت از ایده های نو باشیم.